Schrijven is schrappen

Je leest het in bijna iedere post van iedere schrijver, en je hoort het van nagenoeg elke schrijfcoach: schrijven is schrappen.
Wat betekent het eigenlijk? Heel simpel: veel schrijvers – zowel beginnend als ervaren – hebben moeite met het doseren van hun woorden. Debutanten hebben gemiddeld 130.000 woorden besteed aan hun debuut, wat voor uitgevers véél te veel is. Het uitgeven van een boek kost veel geld: design, druk, distributie, marketing, verkoop in winkels, bibliotheek. Hoe meer pagina’s een boek bevat, hoe duurder het is om uit te geven. Daarom houden uitgevers bij debutanten een maximum aan van 90.000 woorden.

Veel schrijvers schrikken hiervan en denken: ‘oei, nu moet ik 30% van mijn boek schrappen!’ En het grappige is, dat schrijvers die dit denken over het algemeen inderdaad zo’n 10.000 tot 30.000 loze woorden hebben die 123 geschrapt kunnen worden. Waarom? Omdat ze doorgaans niks toevoegen aan het verhaal. Het zijn: scènes waarin niets belangrijks gebeurt, doelloze dialogen, nodeloze beschrijvingen, die vreselijke bijwoorden, en soms hele plotpunten die nergens heengaan. Schrap dat alles en je komt met gemak aan 90.000 woorden (en je hebt nog een beter boek ook).

Lang van stof

Ben je lang van stof en denk je nu dat je nooit meer een debuut uit kunt geven? Don’t worry: ook als je veel te vertellen hebt, kun jij een prachtig boek uitgeven zonder 90.000 woorden te overschrijden. Hoe? Door selectief te zijn in wát je vertelt en hóe je dat doet.
Het begint – zoals altijd – met een helder plan:

het verlangen van je hoofdpersoon moet duidelijk zijn
welke plotpunten je daaraan hangt in het begin, midden en aan het einde van je verhaal
maximaal 5 conflicten
een overzicht van scènes en het doel ervan

Dankzij zo’n plan kun je niet alleen lekkerder schrijven, het helpt je ook om je woordenaantal beperkter te houden. Hoe dat werkt? Je verdwaalt niet in lukraak schrijven wat er in dat moment in je opkomt, maar werkt doelgericht: wat moet deze scène doen? Dat helpt je om geen nodeloze passages schrijven die je uiteindelijk weer moet schrappen, omdat ze niks toevoegen aan je verhaallijn.

Mag je dan niet creatief zijn? Natuurlijk wel! Een plan en doelgericht schrijven betekent niet dat je niet meer creatief kunt zijn tijdens het schrijven. Natuurlijk mag je werken met wat er op dat moment in je hoofd omgaat; hoe je op dat moment de scène voor je ziet. En natuurlijk is er nadien ruimte op die scène bij te schaven. Maar doelgericht werken, helpt je om nodige passages van onnodige passages te onderscheiden. Je gaat simpelweg slimmer schrijven en je loopt minder snel vast. Dat scheelt een hoop tijd en frustratie!

Wat als ik juist moeite heb met een heel boek vullen?

Girl, ik snap jou. Ik ben van origine een schrijfster van korte verhalen en novelles. Momenteel werk ik aan mijn debuut en boy, heb ik af en toe moeite met genoeg woorden schrijven! Ik probeer per sessie 1000 woorden aan te houden, zodat iedere scène 1000 woorden heeft. Dat is een trucje om ervoor te zorgen dat ik minimaal 90.000 woorden haal. Maar ik vind het met vlagen echt heel moeilijk.

Ik ben per definitie kort van stof, omdat ik gewoonweg niet zo veel woorden nodig heb om iets te beschrijven of om de scène weg te zetten met het doel dat ik in mijn hoofd heb. Daar is ook niks mis mee. Het enige is wel, dat mijn plan op deze wijze ook een beetje mijn valkuil is. Want het doel is zó helder, dat ik me daar iets te veel focus. Dat zorgt er dan weer voor dat ik op het moment dat ik schrijf, minder aandacht heb voor sfeer en beschrijving. Mijn uitdaging ligt dus niet in te veel woorden schrappen, maar in meer woorden toevoegen.

Schrappen en toevoegen: op welk punt van mijn manuscript doe ik dat?

Schrappen en toevoegen doe je niet op dezelfde manier. Het is tijdens het schrijven van je manuscript essentieel dat je overzicht behoudt.
Als je tijdens het schrijven van je eerste versie gaat herschrijven, dan wordt het één grote chaos. Doe dat dus niet.

Schrijven is schrappen

Wanneer ga je dan schrappen? Heel simpel: als je eerste versie af is. Daarvoor blijf je van al je mooie woorden af. Waarom? Omdat je pas aan het einde van het schrijven van je manuscript helder hebt wat er wel en niet relevant is. Ondanks je plan, verandert er tijdens het schrijven vaak nog wel e.e.a. Dat is helemaal oké – zolang je je plan maar bijschaaft, zodat je daar t.a.t. op terug kunt vallen. Pas als je verhaal op papier staat zoals je het wilt vertellen, kun je jouw manuscript van voor naar achter lezen en gaan herschrijven, want:

je ziet sneller welke informatie relevant is en welke niet
je weet exact welke scènes / passages eruit kunnen of veel korter kunnen worden verteld
je leest met het einde in gedachten: klopt hetgeen je eerder hebt geschreven nog en wat moet er anders, weg of bij?

Toevoegen van woorden

Wanneer voeg je dan woorden toe als je minder lang van stof bent? Ik doe dat tussendoor. Aangezien mijn scènes vaak korter zijn omdat ik gericht op het doel ervan schrijf, heb ik alle ruimte om een dag later terug te lezen en woorden toe te voegen. Het doet niks af aan het verhaal, omdat ik alleen maar het bestaande uitbreidt en interessanter maak voor de lezer. Uiteraard geldt ook hier: don’t overdo it! Blijf gedoseerd met je woorden en gebruik niet meer dan nodig is om de scène weg te zetten zoals die hoort. Als je woorden toevoegt, heb dan aandacht voor het volgende:

voegen deze extra woorden ook écht iets toe en zo ja, wat?
sfeer
beschrijvingen: is het nuttig wat ik beschrijf of doe ik omdat ik denk dat ik meer woorden moet gebruiken?
sensorisch: heb aandacht voor de 5 zintuigen als je woorden toevoegt om je scène meer kleur te geven
dialogen: zijn je dialogen te kaal? Heb dan aandacht voor hoe je de dialoog verder aan kunt kleden en richt daar je extra woorden op. Aankleden doe je middels: gedachten, handelingen, het ongezegde, ritme van je dialoog.

Schrijf bewust en het komt allemaal goed, of je nou moeite hebt met kort en bondig je verhaal vertellen of met het aanbrengen van kleur in de eerste versie van je boek. En: geef jezelf de tijd. Probeer geen perfecte eerste versie af te leveren, maar schrijf in eerste instantie voor jezelf (en met de deur dicht; laat het gewoon nog even aan niemand lezen). Het schrijven van een boek is als tekenen: eerst schetsen, dan inkleuren.

Hopelijk heeft dit blog je verder geholpen als je worstelt met het schrappen of toevoegen van woorden.
Veel schrijfplezier!

Anne.